Armenië

Highfest , the Armenian International Theatre Festival

Maandag 4 oktober

Na een redelijke vlucht kom ik op het vliegveld van Yerevan aan. Ik was nog even bang dat mijn visa die ik besteld heb via internet niet geaccepteerd werd maar gelukkig viel alles mee. Het duurde alleen lang voor de bagage kwam want de lopende band werkte niet. Er stonden vele mannen te dringen om je voor geld te helpen. Maar gelukkig versta ik geen Armeens of Russisch dus dat was snel duidelijk en ze dropen af.

Buiten werd ik opgewacht door een stevige Armeen die op mij maar ook op een Engels-Armeense aristocratische dame van rond de 50 stond te wachten. De Armeense dame vertelde onderweg naar het hotel het een en ander over de geschiedenis van Armenie en over Yerevan. Yerevan was tot 1920 niet meer dan een dorp. De Kaukasus (Georgië, Armenië, Azerbajan) werden tot die tijd als een geheel gezien door het Russische rijk waartoe het behoorde. Na de revolutie splitste Georgie zich af en ging samenwerken met Duitsland. De Armenen moesten allen vertrekken en gingen naar Yerevan alwaar ze een stad gingen bouwen met theaters en parlementsgebouwen allen opgetrokken uit een roze steensoort die redelijk makkelijk te bewerken is.

De Dame werd in een 4 sterren hotel afgezet, ver buiten de stad. Ik zit in een sovjet hotel in het centrum. Ooit een mooi hotel, nu vervallen. Hier logeren ook de Kazachstanen van Art&Shok en deze heb ik deze ochtend bij het ontbijt weer gezien. Deze middag ga ik uitzoeken of en hoe laat ik workshops heb. Ik heb in ieder geval het programma van de voorstellingen en er zitten heel interessante voorstellingen bij. Theater uit Israel maar ook Markus uit Zwitserland heeft een voorstelling. Ik denk dat ik een goede tijd tegemoet ga. Ook al mis ik het wel dat ik met niemand buiten dit festival kan communiceren. Dat is gewoon een taalprobleem. Ook heb ik dat als ik met de Kazachstanen ben, alleen ken ik deze goed en voel me bij hen op mijn gemak.

Dat was het weer voor vandaag.

Dinsdag 5 oktober

De tweede dag op het High-Fest in Armenië. Werken in een ex-communistisch land brengt spanning met zich mee. Zo bleek ook gisterenavond. Mijn mails over mijn werk en inhoud van de workshops zijn waarschijnlijk nooit goed gelezen. Ze hadden voor mij i.p.v. docenten, kinderen geregeld aan wie ik een workshop zou geven van 2 a 3 uur. Leuk maar geen blijvend resultaat en dat is de reden waarom ik workshops wil geven. Ik wil wat veranderen door middel van een driedaagse workshop.
Eerst raak je gefrustreerd, later word je vindingrijk.

Het eerste toneelstuk dat ik zag werd gedaan door jonge acteurs. Het was een sprankelende voorstelling en ik dacht "aan deze mensen wil ik les geven". Daarna ben ik op zoek gegaan naar docenten drama voor kinderen, en deze morgen heb ik geregeld dat ik met de jonge acteurs en enkele docenten, drie dagen een workshop ga geven met op het einde een voorstelling. En nu maar hopen dat iedereen zijn afspraken nakomt.

Gisteren was ook zo'n dag dat je blij bent dat je leeft en dit alles mag meemaken. Ik heb enkele voorstellingen gezien, de eerste was van de jonge acteurs en deze hebben me nieuw les materiaal bezorgd. Ik heb veel opgestoken. De tweede was van een geheel ander kaliber het was The Arab-Hebrew Theater of Jaffa(Israel) en dit was een kindervoorstelling dat ging over twee clownachtige type's. Ik heb genoten van de eenvoud en ook hier begreep ik eigenlijk alles ondanks de taal. Daarna zag ik een saai stuk uit Georgië, het Griboedov State Russian Drama Theatre. Dit was veel praten weinig gevoel of alleen heel overdreven. Op het eind van de avond zag ik een Armeens toneelstuk wat ging over een familie door de eeuwen heen. Geweldig geacteerd en weer, ondanks de taal, begrijpelijk. Voor mij toont dit weer eens aan dat als mensen alleen bezig zijn met praten en niet hun andere instrumenten gebruiken zoals lichaam, gevoel, samenwerking, contact met publiek, het een erg saai theaterstuk wordt.

De avond werd afgesloten met een feest. Daar heb ik allerlei andere acteurs ontmoet. O.a. enkele mensen uit Berlijn die erg veel ideeën hebben die overeen komen met mijn ideeën omtrent theater en derde wereld. Ik ga zeker met hen verder werken. Maar ook met een Koreaan die graag wil dat ik naar Korea kom en noem maar op welke nationaliteit al niet meer. Ik liep rond en ben met iedereen een praatje gaan maken. Dit is echt leerzaam.

De gehele dag had ik 1 tot 3 meiden van rond de 20 om me heen. Ze wilden alles voor mij vertalen en me rond leiden. Ze lieten me dingen zien die erg belangrijk zijn voor die leeftijd. Waar de disco's zijn en waar de nieuwe supermarkt is en het luxe winkelcentrum. Maar helaas geen dingen die mij mijn interesse konden aanwakkeren. Toen, tot overmaat van ramp, een jaloerse vriend van een van de meisjes vroeg wat ze met zo'n oude man aan moest, had ik het helemaal gehad. Ik voelde me als zo'n vieze westerling met een goedkope hoer aan mijn armen.

Dus deze morgen heb ik de meisjes vriendelijk verteld dat ik mijn weg wel alleen vind en dat ik dit ook leuk vind. Het duurde even maar het lijkt dat ze het accepteren. Deze avond ga ik van straat voorstelling naar drama en improvisatie. Kortom weer smullen voor een persoon als ik. Ik zou willen dat iedereen zo over de wereld kon trekken.

Woensdag 6 oktober

Zoals bijna te voorspellen viel is er weer het een en ander veranderd. De workshops gaan vandaag niet door. Morgen starten we als alles goed gaat. Hoop doet leven. Dus vandaag heb ik tot 16 uur lekker niets te doen. Ik ben dus gaan wandelen in de stad en daarbuiten. De stad zelf is best aantrekkelijk. Veel terrasjes en nu de zon heerlijk schijnt is het er heerlijk. Iets buiten het centrum is het armoe. Veel sovjet blok's en veel handel. Het lijkt wel of iedereen hier koopt en verkoopt. De Armenen zijn handelaren en hebben veel overeenkomsten met de Joden. Ook vaak vervolgd en vermoord.

De parken zijn allemaal erg verloederd. Ooit gedurende sovjet tijd mooi opgebouwd en onderhouden maar nu gaten in de wegen, bomen omgevallen, etc. Gisteren heeft de Franse groep straattoneel gedaan. Het was een bizar optreden. Ze droegen een lijkkist mee en hielden een herdenking midden op straat. Ik heb nog het meest genoten van de mensen hier. Ze zijn erg conservatief en dit was een grote shok voor de Armenen. Toch waren ze ook gefascineerd.  Bedelaars stopten met bedelen. Politie stopte met verkeer regelen en iedereen liep mee. Toen ze een vrachtwagen tegen hielden en daar omheen een show maakten, haalde de bestuurder een pistool te voorschijn. Ik schrok me wild.

De bijrijder duwde het pistool weg en weinig mensen hebben het gezien. Natuurlijk ik wel, en was hiervan erg onder de indruk.
S'avonds bij het diner vertelde ik het aan de Fransen. Ze schrokken zich wild. Ze hadden dit niet gezien. De avond was weer vol theater en vaak erg saai. Gelukkig was Kazachstan er met "Back to the USSR" en dat maakte de avond weer goed. Lekker fysiek en humor in hun theaterstuk. Uiteindelijk lag ik om 5 uur in de ochtend in bed. Dit kwam vooral doordat een Zweed een Armeen en ik de wereld wilde hervormen in een nacht. Helaas deze ochtend bleek alles weer hetzelfde te zijn.

Donderdag 7 oktober

Het echte werk is dan eindelijk begonnen. Om 9 uur kon ik beginnen met studenten van de nationale theaterschool "Hamazgain". Er hebben ongeveer 20 studenten mee gedaan en enkele docenten hebben gekeken. Ik had graag gehad dat de docenten mee deden maar dat is ondenkbaar hier. De afstand tussen docent en leerling is heel strikt. Het was hard werken voor mij, vooral omdat ik een tolk heb die alles zelf wil snappen, voor ze vertaald. Dat terwijl ik juist wil dat ze niet alles snappen maar meer ervaren.

Verder heb je in zo'n groep enkele talenten zitten en enkele volgelingen. Het is leuk om te zien dat ook nu weer blijkt dat juist de volgelingen gaan stralen. En dat de talenten juist moeten leren samenwerken. Dit zijn de thema's geweest waar ik mee werkte deze ochtend. Toen ik om 12 uur moest stoppen wilden ze eigenlijk nog erg graag doorgaan. Ik heb ze deze ochtend de basisregels bijgebracht van het improviseren. Zoals: probeer niet de slimme grappige uit te hangen; zeg ja tegen elk idee van de ander en ben duidelijk wie je bent in een zin.

Verder ben ik ook erg streng geweest. Sommige jongens bleven maar kletsen en een docent ook. Toen heb ik hen duidelijk gemaakt of je blijft en doet mee en bent stil tijdens de uitleg of je gaat. Ik schrok wel een beetje van mijn eigen duidelijkheid maar het was nodig en hielp de goede sfeer te behouden.

Morgen gaan we aan de slag met spelvormen voor kinderen. Ze hebben er zin in en ik ook. Ik heb gevraagd of we zaterdagmiddag een voorstelling kunnen geven in een weeshuis en dit wordt georganiseerd. Dan hebben zowel de leerlingen er wat aan als de kinderen. De kracht van de kinderen zal hen laten zien hoe belangrijk het is om kinderen "vrij" te laten spelen.
Over vrijheid gesproken af en toe zie je hier nog restanten van USSR. Zo wordt op elke verdieping van het hotel bijgehouden wie er in en uit gaat en hoe laat.

Verder vind ik verbazingwekkend snel mijn weg in deze stad. Een mooie stad maar wel alleen het centrum. De mannen zijn krachtig en hebben om in vooroordelen te spreken vaak het uiterlijk van een mafia persoon. Dit komt niet in de laatste plaats door hun sterk uiterlijk en krachtige gelaat's uitdrukkingen. De vrouwen zijn vaak fijner en op z'n Russisch opgemaakt. Voor ons westerlingen vaak iets te veel zwart rondom de ogen en te rood op de lippen . De studenten lieten me ook zien hoe conservatief het leven hier is. Alles moet gewon zijn en niet te veel opvallen.

Gisteren heb ik een leuk toneelstuk gezien van Markus Zonner uit Zwitserland. Helaas zat ik tussen de internationale pers en deze waren mijn inziens iets te kritisch. Hierdoor verging me het plezier een beetje. Verder komt iedereen binnen wanneer men wil en gaat weg wanneer men wil. Dat is af en toe wel makkelijk als een toneelstuk ook mij niet bevalt. Maar het blijft storend en mobiele telefoons zijn hier echt een probleem.

Deze avond enkele mooie toneelstukken waar ik naar uitkijk en ook een straat toneel van de groep Antagon uit Berlijn. Ik ben heel benieuw wat me dit weer allemaal gaat brengen.

Vrijdag 8 oktober

Nu zit een vermoeide, met lichte koorts en lichte voedselvergiftiging maar oh zo gelukkige Marijn achter de computer, in het internetcafe tegenover het hotel in Yerevan. Deze ochtend begon al weer erg vroeg, nadat ik een nacht slecht geslapen had, door het hoesten en de koorts die plotseling opstak. Er waren 30 studenten en 6 docenten en de workshop koste veel energie maar tegelijk waren de studenten erg enthousiast. Ik heb hen aangesproken op het feit dat ik bemerkte dat veel studenten bezig zijn met Zichzelf, ten kosten van anderen proberen zich te promoten. We hebben het ook gehad over de sociale verantwoordelijkheid die een acteur kan nemen in de opbouw van zijn land. Kortom meer dan alleen een improvisatie workshop.

Gisteren vroeg een van mijn studenten me of hij in Nederland kon studeren. Ik vroeg hem waarom, en hij zei "alles is beter buiten Armenië". Vandaag bleek in een gesprek met de 6 docenten dat hun ideeën niet veel anders zijn als die van mij. En een van de docenten liet mij zien hoe hij les geeft. Hetgeen erg interessant voor mij was. Ik vertelde de studenten dat ik het heel leuk vind om hen les te geven maar dat je eerst moet leren je eigen voedsel te waarderen voor je aan vreemd eten begint. Dan kun je misschien zaken mengen en je persoonlijke eten koken. Voor het geval iemand denkt waar heeft hij het over, ik spreek in metaforen. Dit spreekt de Armeen erg aan. Hij denkt en handelt ook zo.

Vrijdag 8 oktober, van de 30 studenten konden er 15 doorgaan na 12 uur en ik ben met hen doorgegaan tot 15 uur. De tolk heb ik enkele keren moeten aanspreken. Ze ging met de studenten in discussie over de inhoud zonder het aan mij te vertalen. Morgen krijg ik een officiele tolk en heb dat probleem niet meer. Ze zijn erg blij met mij.  Ik ben voorgesteld aan enkele belangrijke politieke en sociale mensen als V.I.P., en dat heeft voordelen. Zo zijn er altijd gereserveerde plaatsen voor de V.I.P.'s, en is er voor ons vervoer van het ene theater na de andere.

Gisteren avond een mooie Duitse voorstelling gezien en een aangrijpende Armeense. Bij deze laatste waren de spelers in tranen en het geheel greep mij ook aan. Het ging over suïcide. Deze avond een kindervoorstelling gezien en een verhaal over een Armeense kunstenaar die naar Amerika verhuisde aangehoord. Vooral het laatste was voor mij erg interessant. Helaas was het voor de Armenen in het Engels en liep de helft van de mensen de zaal uit. Ik zie per avond 4-5 voorstellingen. Op dit moment ben ik lichtelijk overvoerd.

Nu is er een popconcert aan de gang op het imposante plein van de republiek. Ik heb even staan kijken en ga straks nog even terug en dan eens een avond vroeg naar bed. Morgen een lange dag met uiteindelijk een voorstelling. Verder heb ik tijdens de lunch een vrouw uit Georgië ontmoet. Ze was op zoek naar mensen die mee willen denken en helpen het schoolsysteem te hervormen. Al pratend hebben we het volgende besloten: ik ga in een zomerkamp les geven (West Georgië) voor docenten en aankomende studenten over de technieken van improvisatie in samenhang met kinderen, en hoe je deze kunt gebruiken op scholen.
We gaan samen fondsen zoeken en ik heb er goede hoop in dat dit doorgaat. Verder heb ik mezelf verwent met een 8 tal cd's met muziek uit Armenië, van klassiek tot modern. Kortom mijn trip naar Armenië is echt de moeite waard.

Zondag ben ik uitgenodigd om naar, bij een van de docenten in een dorp op 20 kilometer afstand te gaan. Hij wil me enkele historische gebouwen laten zien. Het lijkt me erg leuk.

Zaterdag 9 oktober

Na een goede nacht slapen was de koorts niet minder maar de energie gelukkig er wel weer. En ik had het nodig deze dag. De docenten vertelden me dat niet iedereen vandaag kon komen omdat ze toetsen hadden. Gelukkig bleek dit mee te vallen en hoefde ik niet van voor af aan te beginnen. De tolk die ik had was erg goed en dit scheelde veel energie.

Om 12 uur bleek dat het weeshuis ons graag wilde zien komen, maar helaas maar met 4 van mijn studenten. Ik moest er veel teleurstellen. Ik had gekozen voor een professionele acteur een professionele tv regisseuse en twee studenten van de toneelvakschool. We traden op voor ongeveer 30 kinderen en 10 begeleiders. De kinderen en de begeleiders waren erg enthousiast en na afloop vlogen de bedankjes heen en weer.

Het is heerlijk om op deze manier iets voor deze kinderen te betekenen. Maar we betekende ook veel voor de begeleiders. Er komt iemand uit Nederland voor hun kinderen!! Kortom een goede dag met een mooie afloop. De foto's van de kinderen spreken boekdelen en zullen in de loop van de volgende week hierbij geplaatst worden.

Deze avond ga ik maar naar twee voorstellingen, een van de UK en een van Servie-Montenegro. Vooral die laatste daar zie ik naar uit. Ze hebben helaas veel pech gehad al hun materiaal is ergens op de middellandse zee verdwenen. Het schip waarop alles lag is zoek geraakt. Ze moeten nu improviseren. Dit optreden is tevens de afsluiting van het festival. Morgen ga ik op bezoek in een dorp bij een docent en dan weer naar huis.

Deze week was zeer enerverend. Maar ook zeer leerzaam voor zowel mijzelf als de studenten en docenten. We hebben veel uitgewisseld en dat is altijd goed. Verder zijn er nieuwe contacten gelegd voor de toekomst en dat is ook altijd prettig.
En heb jij de kans om naar dit land te komen laat het dan niet na. De mensen zijn erg gastvrij en naar het schijnt is het buiten de stad ook goed toeven.

Zondag 10 oktober

De laatste dag in Armenië. Ik dacht dat ik deze dag weinig nieuws zou meemaken. Gelukkig het tegendeel.

Gisteravond was er een officieel einde aan het High-Fest festival. Iedereen die meegedaan had kreeg een soort van oorkonde en een fles cognac. Ik bereidde me erop voor en werd vergeten. Terwijl ik mijn eigen reis en verblijf betaal! Na afloop liep ik op met iemand uit UK en hij zei me dat hij zich vergeten voelde en dat hij tegelijk bedacht wat een kinderachtig gevoel. Dat gevoel had ik ook. We zijn met een hele groep artiesten wat gaan drinken en dit ontaarde in een discussie met een bekende toneelspeler uit Armenië en mij over het nut van het durven falen. De Zweden, Koreanen, Duitsers, etc, steunden mij. Maar ja, hij was erg belangrijk. Alles is gefilmd door de nationale tv.

Vandaag ben ik om 11 uur opgehaald door een docent van de toneel academie. Hij liet me de grootste kerk van Armenië zien. Er was een dienst gaande en ik moet zeggen, als niet kerkelijke, dit was geweldig. De zang was enorm. En de kerk zelf indrukwekkend. De docent sprak gebrekkig Engels maar hij was erg willend. Zodoende hadden we een enorm gesprek. Hij vertelde over de politiek op dit moment en we gingen naar de grens van Turkije. Alle grenzen om armenie zijn praktisch gesloten. Het was voor mij een eng idee. Ik voelde me erg opgesloten. 

Hij liet mij mooie dingen van het land zien en ook de enge dingen. Zoals de bekrompenheid. We eindigden in een enorm diner met zijn gehele familie. Met erg veel drank. Ik heb vrienden gemaakt en nog belangrijker ze zijn voor mij ook een reden om dit soort werk verder te doen. Hij wil dat ik terug kom en eerlijk gezegd, wil ik graag, maar het blijft een kwestie van geld. Ik leef helaas niet van lucht.

Toen ik terug kwam in mijn hotel bleek Lilil van de organisatie er ook te zijn. Ik heb haar op heel diplomatieke wijze verteld dat ik me vergeten voelde de dag daarvoor. Ze begreep dit maar vertelde me ook dat ze geen idee had wat ik allemaal gedaan had. Dit terwijl ik hen elke dag op de hoogte gehouden heb. Kortom ik was ere gast maar dat was alles. Zij is een geweldig persoon en was direct bereid zich te verontschuldigen.

Gelukkig heb ik de kinderen, de studenten en docenten gezien waarvoor ik het gedaan heb. Ik heb uitnodigingen gekregen voor Korea en Georgië en heb vrienden gemaakt. Zo waar klaag ik over! Het is nu 22 uur en ik ben een gelukkig mens. Tegelijk doet het me pijn om weg te gaan van de mensen van wie ik ben gaan houden. Ik ga als echte toerist nog even de stad in om wat mensen te ontmoeten. Want ben nu eerlijk wat is het leven zonder anderen.